skip to Main Content
contact@klimaatschap.org

Introductie

Kassabonnen lijken maar kleine papiertjes, maar al die bonnen samen vormen een grote stapel aan water- en energieverbruik.

Auteurs

Pim

Document

Versie 1.0
Datum 22 april 2021

Introductie en kerncijfers

Kassabonnen lijken maar kleine papiertjes, maar al die bonnen samen vormen een grote stapel aan water- en energieverbruik. Maar liefst 2 miljard bonnetjes worden er per jaar weggegooid in Nederland, wat goed is voor zo’n 30 miljoen kilo afval.1 Om al dat papier te produceren zijn er duizenden bomen, 13 miljoen liter olie en 55 miljoen liter water nodig.2 Wanneer het in zulke cijfers wordt uitgedrukt, lijkt zo’n bonnetje niet meer zo onschuldig.
De industriesector, waartoe olieproductie behoort, veroorzaakt de meeste CO -uitstoot in Nederland met 56,7 megaton. Dit is goed voor 31% van de gehele Nederlandse uitstoot. De olie-industrie in het specifiek stoot 6% van de totale Nederlandse CO2 uit.3 Bovendien is de productie van papier ook geen volledig schone industrie. Aan de mondiale CO2-uitstoot draagt de papiersector 7% bij, wat meer dan het dubbele is van de luchtvaartsector.4 Dit komt met name door de vele liters water die nodig zijn
voor de productie – per A4’tje tussen de 2 en 13 liter5 – en het energieverbruik in het productieproces. Dit gaat natuurlijk om de totale cijfers van deze industrieën, maar ook al die kleine kassabonnen samen zorgen voor 6 miljoen kilogram CO2-uitstoot.6 Zelfs met iets kleins als een kassabon valt dus een wereld te winnen.

Digitale kassabon

Naast het gebruik van gerecycled paper – wat de CO2-uitstoot van papierproductie sterk vermindert7 – is een verdergaande oplossing om geen kassabonnen meer te drukken. In de huidige digitale samenleving, waar betalen al met een mobiele telefoon kan, moet het ook mogelijk zijn om kassabonnen digitaal te maken. Het aanbieden van digitale kassabonnen kan de kassabonproductie sterk verminderen. Uiteraard moeten papieren bonnen mogelijk blijven voor personen zonder computerkennis en -toegang. Dit gedeelte van de bevolking betreft echter slechts 6%.8 Voor het overgrote gedeelte van de Nederlandse bevolking lijkt een digitale kassabon dus een mogelijke maatregel. Men zou een app voor digitale bonnen kunnen koppelen aan pinpassen. Bij contante betalingen zal een app gescand moeten worden in de winkel om de kassabon te koppelen. Op die manier worden de kassabonnen automatisch opgeslagen.9 Geen papier nodig, geen olie nodig en geen verloren bonnetjes meer. De overheid kan mogelijk subsidies verlenen om de overgang naar digitale kassabonnen verleidelijker te maken voor ondernemers. Er zal namelijk wel een verandering moeten worden doorgevoerd in het kassasysteem.

Stand van zaken

Momenteel zijn er in Nederland al bedrijven die zich bezighouden met digitale kassabonnen. Een voorbeeld van zo’n systeem is Digibon, de app van het Nederlandse technologiebedrijf Klippa.10 hebben een systeem ontwikkeld waarmee bonnen automatisch worden opgeslagen en het uitprinten van het bonnetje dus onnodig wordt. Hiervoor moeten bedrijven wel hun kassasysteem koppelen met Klippa of een apart digitaliseringskastje aanschaffen. Na deze installatie kunnen de bedrijven gebruikmaken van het digitale bonnensysteem. Uiteraard als de klant ook van de app gebruikt. Op dit moment zijn slechts een paar ketens verbonden met Digibon, zoals Van der Valk. Op korte termijn kan het breder ingezet gaan worden, aangezien de oplossing klaarligt. Hiervoor zullen bedrijven bereid moeten zijn om Digibon aan te schaffen en zullen klanten in grotere getale gebruik moeten gaan maken van de app.

Mogelijk effect

Het produceren van de 2 miljard kassabonnen per jaar in Nederland zorgt voor een uitstoot van ongeveer 6 miljoen kilogram CO2.11-14 Hierbij is er rekening gehouden met CO2-besparing door het recyclen van papier. Als we van het slechtste scenario uitgaan en de digitale kassabon dus geen succes wordt zal deze uitstoot elk jaar blijven bestaan. Maar als we het positiever inschatten en 50% van de bevolking deze kleine maatregel overnemen, dan wordt er 3 miljoen kilogram CO2 per jaar bespaard. In een nog optimistischere situatie, waarbij 80% van de mensen overstapt op digitale bonnetjes, kan er zelfs 4,8 miljoen kilogram CO2 bespaard worden per jaar. Per jaar dient Nederland 6 megaton CO2 minder uit te stoten om de klimaatafspraken te halen. Als de kassabon voor 80% verdwijnt, betekent dit een bijdrage van 0,0008% aan dit doel. Het gaat dus om een kleine impact op de totale CO2-uitstoot.

Meekoppelkansen

De echte oplossing die het biedt is vooral het verminderde gebruik van bomen, water en energie. Het voordeel van het verdwijnen van papieren kassabonnen zit dus vooral in het besparen van natuurlijke bronnen. Voor papieren kassabonnen moeten bomen worden gekapt, terwijl die bomen juist CO2 kunnen opnemen (hier: mogelijke link naar bosbeheer en boomplanting). Daarnaast heeft het kappen van bomen een negatieve impact op de biodiversiteit. Het gaat in het geval van Nederland om ongeveer 22.000 bomen per jaar die gekapt moeten worden voor kassabonnen. Dit is niet een extreem groot aantal, maar elke boom die gespaard kan worden is mooi meegenomen!
Digitale kassabonnen lossen niet zozeer een ander dringend socio-economisch probleem op, maar het idee is wel zo vormgegeven dat het een paar bijkomende positieve effecten heeft. Allereerst is het voor consumenten natuurlijk een handig systeem om nooit meer bonnetjes kwijt te raken. Voor bedrijven zit er ook een klein economisch voordeel in, doordat de kosten voor olie en printpapier verdwijnen. Een bonnetje kost gemiddeld 0,015 cent. Klippa biedt hun Digibon-dienst aan voor 0,01
cent per bonnetje.15 Een klein voordeel voor ondernemers dus.

Kanttekeningen en discussie

Of digitale kassabonnen daadwerkelijk de toekomst worden blijft natuurlijk nog de vraag. Het automatisch opslaan van kassabonnen biedt een praktische oplossing voor consumenten: nooit meer een bonnetje kwijtraken. Dit lost niet zozeer een probleem op, maar kan er wel voor zorgen dat mensen bereid zijn om over te stappen op digitale kassabonnen. Bedrijven zullen wellicht minder gewillig zijn om over te stappen, aangezien ze zullen moeten investeren in een update van het kassasysteem. Digitale kassabonnen zijn iets goedkoper dan geprinte versies, maar de investeringsdrempel kan een belemmering zijn.
Verder kan er nog een kanttekening worden geplaatst bij de CO -uitstoot bij het digitaliseren van kassabonnen. Klippa stelt dat zij bomen planten om de CO2-uitstoot van de productie van de nieuwe kassasystemen te compenseren. Op die manier zou hun dienst klimaatneutraal zijn.16 waar zij echter niet over spreken is de energie die nodig is om de systemen te laten werken. Het is lastig te bepalen hoeveel energie er exact nodig is voor het opslaan van digitale kassabonnen. Als 80% van de kassabonnen in Nederland digitaal worden, zou dit mogelijk kunnen zorgen voor een uitstoot van enkele honderden kilo’s aan CO2.17 Maar wanneer bonnen een databestand worden zo groot als PDF-facturen, kan het wellicht de hele CO2-reductie opheffen.18 Toch weegt de onzekerheid van e-waste niet op tegen de verminderde CO2-uitstoot bij eenzelfde optimistische scenario, waarbij ook nog olie, water en bomen bespaard worden. Er kan niet zomaar gesteld worden dat digitale kassabonnen zorgen voor een totale reductie van de huidige CO2-uitstoot van kassabonnen, maar het is zeker een duurzame vooruitgang.

Literatuurlijst

1. Adamson, J. (2017, 15 mei). Carbon and the Cloud. Geraadpleegd van https://medium.com/stanford-magazine/carbon-and-the-cloud-d6f481b79dfe

2. BNNVARA. (2016, 11 januari). Hier al eens aan gedacht? – Kassabonnen. Geraadpleegd van https://www.bnnvara.nl/groenlicht/artikelen/hier-al-eens-aan-gedacht-kassabonnen

3. CBS. (z.d.). Welke sectoren stoten broeikasgassen uit? Geraadpleegd van https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/dossier-broeikasgassen/hoofdcategorieen/welke-sectoren-stoten-broeikasgassen-uit-

4. CBS. (2019, 4 januari). Zes procent nooit op internet. Geraadpleegd van https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/01/zes-procent-nooit-op-internet

5. CBS. (2020, 7 mei). Uitstoot broeikasgassen 3 procent lager in 2019. Geraadpleegd van https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/19/uitstoot-broeikasgassen-3-procent-lager-in-2019

6. Digibon. (z.d.). [Homepagina]. Geraadpleegd van https://www.digibon.io

7. Fin4Green. (z.d.). Environment. Geraadpleegd van https://www.fin4green.si/health-environment/

8. Knegtering, Y. (z.d.). Klippa – De moderne kassabon. Geraadpleegd van https://www.voordewereldvanmorgen.nl/leden/klippa-de-moderne-kassabon

9. Leeuw, Alexander. (2019, 24 mei). Dagelijks 20 bomen verprint. Geraadpleegd van
https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/achtergrond/achtergrond/dagelijks-20-bomen-verprint.12173256.lynkx

10. Moberg, A., Borggren, C., Finnveden, G., & Tyskeng, S. (2008). Effects of a total change from paper invoicing to electronic invoicing in Sweden. Geraadpleegd van https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:355958/FULLTEXT01.pdfat

11. Project Drawdown. (z.d.). Recycled Paper. Geraadpleegd van https://www.drawdown.org/solutions/recycled-paper

12. Tahara, K., Shimizu, H., Nakazawa, K., Nakamura, H., & Yamagishi, K. (2018). Life-cycle greenhouse gas emissions of e-books vs. paper books: A Japanese case study. Journal of Cleaner Production, 189, 59-66.

13. Timmermans, E. (2018). Duurzaam uitgeven. Papierenkarton.nl.

14.Van Oel, P. R., & Hoekstra, A. Y. (2010). The green and blue water footprint of paper products: Methodological considerations and quantification. Geraadpleegd van https://waterfootprint.org/media/downloads/Report46-WaterFootprintPaper_1.pdf

Back To Top
Feedback
Feedback
Suggesties? Laat het ons weten!
Volgende
Laat je e-mailadres achter. (niet verplicht)
Terug
Verzend
Dank voor je feedback!