skip to Main Content
contact@klimaatschap.org

Introductie

Wereldwijd stijgt de vraag naar vlees- en andere dierlijke producten vanwege hogere inkomens, groeiende bevolking en andere sociaal-culturele factoren. De productie van vlees draagt bij aan de opwarming van de aarde en het aantasten van de natuur.

Auteurs

Wanyta van Son

Document

Versie 1.0
Datum 22 maart 2021

Introductie

De vee-industrie vervuilt zoetwater met onder andere antibiotica, hormonen en chemicaliën, draagt bij aan biodiversiteitsverlies, en is een grote bron van door de mens veroorzaakte broeikasgasemissies (17). Wereldwijd is de vee-industrie verantwoordelijk voor een geschatte uitstoot van 7.1 gigaton CO2- equivalenten per jaar, wat neerkomt op 14,5% van de totale, door de mens veroorzaakte broeikasgasemissies (6). De verwachting is dat de vraag naar voedsel, waaronder vlees tot 2050 zal stijgen met 59% tot 98% (dat is wel heel ruim) om de groeiende wereldbevolking te kunnen blijven voorzien van voedsel (4).

Nederland staat wereldwijd op nummer twee van vee dichtste landen. Naar schatting kunnen er drie landbouwdieren aan iedere Nederlander worden toegeschreven (14). . In 2019 was de uitstoot gelijk aan 184 megaton CO2- equivalenten (Daniëls en Koutstaal, 2020).(10)

. Binnen Nederland is veehouderij verantwoordelijk voor een uitstoot van 18 megaton CO2-equivalenten in 2015, wat overeenkomt met 9% van de totale emissies. Deze uitstoot komt voornamelijk voort uit de productie van voedsel, fermentatieprocessen, bemesting en het gebruik van fossiele brandstoffen. Wanneer wij ook de emissies afkomstig van de import van veevoeding meerekenen komt de totale emissie van broeikasgassen van de Nederlandse veehouderij op 42 megaton CO2-equivalenten in 2015 (12).

De Nederlandse vee-industrie is dus verantwoordelijk voor 0,25%, uitgaande van enkel binnenlandse emissies, of 0,59%, uitgaande van zowel binnenlandse en buitenlandse emissies, van de wereldwijde emissies. Ongeveer 70% hiervan kan worden toegeschreven aan de rundveehouderij, ongeveer 20% aan de varkenshouderij en ongeveer 10% aan de overige veehouderijsectoren zoals pluimvee, geiten en schapen (16).

Hoppy Meals

Een oplossing welke al langere tijd bestaat is “entomofagie”: het eten van insecten. Insecten als alternatief of aanvullende bron van dierlijke eiwitten heeft verschillende voordelen voor de gezondheid van de mens, het milieu, en het levensonderhoud (op economisch en sociaal vlak) (9). Meerdere studies benadrukken hoe voedzaam insecten zijn, doordat ze een goede bron van eiwitten, goede vetten, calcium, vitaminen, en energie vormen (19;15;9). Eén kop bloem gemaakt van krekels bevat bijvoorbeeld 70 gram eiwitten, wat ongeveer gelijk is aan één biefstuk (1) (van hoeveel gram?). Daar komt bij dat insecten voor ongeveer 80-100% eetbaar zijn ten opzichte van 40-50% als het gaat om vee (3). In vergelijking met andere eiwitbronnen hebben insecten ook verschillende voordelen voor het milieu. Bij de productie van insecten als voeding worden minder broeikasgassen uitgestoten dan bij ander vee en insecten laten zich voedenmet organische afvalstromen (9). Bovendien hebben insecten minder voedsel nodig per geproduceerde kilo (13). Daarnaast zijn eetbare insecten in grote getallen beschikbaar en kunnen ze makkelijk op een klein oppervlak en in een korte tijdsperiode grootgebracht en vermenigvuldigd worden (20). Op economisch en sociaal gebied biedt het grootbrengen en oogsten van insecten kansen voor armere gemeenschappen, aangezien het relatief weinig technologie en lage investeringskosten vereist (9). Om deze oplossing te realiseren moeten consumenten wel hun houding ten opzichte van het eten van insecten veranderen. Producenten kunnen vervolgens reageren op een groeiende vraag naar insecten en (gedeeltelijk) overstappen.

Stand van zaken

Hoewel het eten van insecten in veel landen, vooral binnen Azië, gezien wordt als een delicatesse, wordt het concept in de Westerse wereld nog niet breed geaccepteerd (8). De grootste oorzaak hiervan is de houding van mensen in Westerse gemeenschappen tegenover het eten van insecten. Insecten zien zij vaak als vies, walgelijk en gevaarlijk (9). Nederland is binnen de Westerse samenleving echter een van de koplopers als het gaat om entomofagie. Het concept is sinds eind jaren negentig met succes gepromoot en het eten van insecten en een breder publiek accepteert het (8). De belangrijkste bewegingen zijn die van de mensen die het eten van producten gemaakt van insecten accepteren en zo nieuwe vormen van voedsel naar nieuwe locaties brengen. Zo is bijvoorbeeld de Insecta-lijn ontstaan in Nederland. Dit merk produceert verschillende producten die deels gemaakt zijn van insecten, zoals burgers, nuggets, en schnitzel, welke verkocht werden in ongeveer 550 Jumbo filialen binnen Nederland (7). Ook heeft bij de keten Bagels & Beans een tijdje de “bugs bagel” op het menu gestaan. Ontwikkelingen zijn echter nog beperkt, voornamelijk door de perceptie onder Nederlanders over het eten van insecten (11). Daarom is het belangrijk om in te spelen op deze percepties om ontwikkelingen in gang te zetten, bijvoorbeeld door het eten van insecten op een positieve manier af te kaderen en meer bewustzijn te creëren over de positieve effecten op het milieu.

Mogelijk effect

Drie scenario’s van mogelijke effecten van het (gedeeltelijk) vervangen van vlees door insecten worden beschreven: “business as usual”, een realistisch scenario, en een optimistisch scenario. In het eerste scenario, “business as usual”, gaan we ervan uit dat insecten niet of nauwelijks geaccepteerd en gegeten worden binnen Nederland. Er is in dit geval dan ook geen sprake van een CO2-reductie. Echter zijn er binnen Nederland wel bewegingen te zien naar het eten van insecten, waardoor de verwachting is dat het draagvlak op de lange termijn groter zal worden.

In het realistische scenario gaan we ervan uit dat 50% van de Nederlandse bevolking het eten van insecten heeft geaccepteerd en ook daadwerkelijk is overgestapt op het eten van insecten. De Nederlandse bevolking telde eind januari 2021 17.475.908 inwoners (2). Insecten stoten ongeveer 62 gram CO2 uit per kilogram gewichtstoename, een koe ongeveer 2850 gram (3;8), een varken ongeveer 1100 gram (8;5), en een kip ongeveer 300 gram (5). Gebaseerd op de getallen hierboven en uit de introductie is een berekening gemaakt om de CO2-reductie te bepalen als 50% van de Nederlandse bevolking over zou stappen op het eten van insecten. Hieruit bleek dat de totale emissies dan zouden neerkomen op 21 megaton CO2-equivalenten. Dit komt neer op een reductie van ruim 50%.

In het optimistische scenario gaan we er uiteindelijk vanuit dat ongeveer 80% van de Nederlandse bevolking overstapt op het eten van insecten. Uitgaande van dezelfde getallen als in de vorige berekening voor het realistische scenario is ook voor dit optimistische scenario een berekening gemaakt van de CO2-reductie. Hier gaan we ervan uit data 80% van de Nederlandse bevolking overstapt op het eten van insecten. Uit de berekening bleek dat de totale emissies dan zouden neerkomen op 9 megaton CO2-equivalenten. Dit komt neer op een reductie van bijna 80%.

Figuur 1 | CO2-uitstoot per scenario in megaton CO2-equivalenten.

Meekoppelkansen

Naast dat insecten als vleesvervanger door mensen gegeten kunnen worden, kunnen insecten ook een vervanging zijn voor soja en vismeel als hoogwaardig veevoer en ze kunnen verwerkt worden in dierenvoeding voor huisdieren (13). Om dit te realiseren is er minder land nodig, minder water en minder energie, en zal dus ook de CO2-uitstoot gereduceerd worden. Daarnaast kan insectenteelt leiden tot minder armoede door het creëren van nieuwe werkgelegenheden (18). Bovendien vereist het telen van insecten weinig technologie en lage investeringskosten (9), waardoor het kansen biedt aan de armere mensen binnen de Nederlandse bevolking.

Kanttekeningen en discussie

Het vervangen van vlees voor insecten zal alleen gerealiseerd kunnen worden in Nederland als mensen hun houding tegenover het eten van insecten veranderen en hiervoor open staan. Insectenteelt bestaat bovendien al in Nederland, dus wat dat betreft is het zeker mogelijk om (gedeeltelijk) over te stappen op het eten van insecten. Echter is het noodzakelijk om meer onderzoek te doen naar de veiligheid van het eten van insecten en het hygiënisch omgaan met insecten om het verspreiden van ziekten te voorkomen (8).

Literatuurlijst

Brooks, R. (2014). 9 New Ideas to Cut Carbon Emissions. Audubon. Opgehaald van: 9 New Ideas to Cut Carbon Emissions | Audubon (1)

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). (2021). Bevolkingsteller. Opgehaald van: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/bevolkingsteller (2)

Dobermann, D., Swift, J. A., & Field, L. M. (2017). Opportunities and hurdles of edible insects for food and feed. Nutrition Bulletin, 42(4), 293-308. (3)

Elferink, M., & Schierhorn, F. (2016). Global demand for food is rising. Can we meet it. Harvard Business Review, 7(04), 2016. (4)

Foster, J. (2019). Why eating insects could be the key to a sustainable planet. Environment Journal. Opgehaald van: Why eating insects could be the key to a sustainable planet – Environment Journal (5)

3

Gerber, P. J., Steinfeld, H., Henderson, B., Mottet, A., Opio, C., Dijkman, J., … & Tempio, G. (2013). Tackling climate change through livestock: a global assessment of emissions and mitigation opportunities. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (6)

House, J. (2019). Modes of eating and phased routinisation: Insect-based food practices in the Netherlands. Sociology, 53(3), 451-467. (7)

Jansson, A., & Berggren, Å. (2015). Insects as food-something for the future?. (8)

Lensvelt, E. J., & Steenbekkers, L. P. A. (2014). Exploring consumer acceptance of entomophagy: a survey and experiment in Australia and the Netherlands. Ecology of food and nutrition, 53(5), 543-561. (9)

Daniëls, B., & Koutstaal, P. (2020). Achtergronddocument bij de Klimaat-en Energieverkenning 2020 (10).

Pascucci, S., & Magistris, T. D. (2013). Information bias condemning radical food innovators? The case of insect-based products in the Netherlands. International Food and Agribusiness Management Review, 16(1030-2016-82947), 1-16. (11)

Post, P. M., Hogerwerf, L., Bokkers, E. A., Baumann, B., Fischer, P., Rutledge-Jonker, S., … & de Boer, I. J. (2020). Effects of Dutch livestock production on human health and the environment. Science of the Total Environment, 737, 139702. (12)

Rijksoverheid (2018). De ontpopping van de Insectensector – Insecten en andere ongewervelden als productiedier. Raad voor dieraangelegenheden. (13)

Rotgers, G. (2010). Wereldwijde zorg over broeikasgassen uit veehouderij. Mens en Mening. Opgehaald van: 143199 (wur.nl) (14)

Rumpold, B. A., and O. K. Schlüter. 2013. Potential and challenges of insects as an innovative source for food and feed production. Innovative Food Science and Emerging Technologies, 17:1–11. (15)

RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) (2016). De Nederlandse landbouw en het klimaat. Opgehaald van: RVO_De Nederlandse landbouw en het klimaat_Broch_def.pdf (16)

Sanchez-Sabate, R., & Sabaté, J. (2019). Consumer attitudes towards environmental concerns of meat consumption: A systematic review. International journal of environmental research and public health, 16(7), 1220. (17)

Thelwell, K. (2020). Entomophagy: Reduce Poverty by Eating Bugs? The Borgen Project. Opgehaald van: https://borgenproject.org/tag/eating-insects-to-reduce-poverty/ (18)

van Huis, A., J. van Itterbeeck, H. Klunder, E. Mertens, A. Halloran, G. Muir, and P. Vantomme. 2013. Edible insects: Future prospects for food and feed security. FAO Forestry Paper. Rome: UNFAO. (19)

Yen, A. L. (2010). Edible insects and other invertebrates in Australia: future prospects. In Forest Insects as Food: Humans Bite Back, Proceedings of a Workshop on Asia-Pacific Resources and their Potential for Development, edited by PB Durst, DV Johnson, RL Leslie and K. Shono (pp. 65-84). (20)

Zaks, D. P. M., Barford, C. C., Ramankutty, N., & Foley, J. A. (2009). Producer and consumer responsibility for greenhouse gas emissions from agricultural production—a perspective from the Brazilian Amazon. Environmental Research Letters, 4(4), 044010. (21)

Back To Top
Feedback
Feedback
Suggesties? Laat het ons weten!
Volgende
Laat je e-mailadres achter. (niet verplicht)
Terug
Verzend
Dank voor je feedback!