skip to Main Content
contact@klimaatschap.org

Introductie

Conceptuele maatregel: Het begrijpen en verminderen van passiviteit ten opzichte van klimaatontwrichting.

Auteurs

Document

Versie 1.0
Datum 25 juni 2021

Wat is het probleem?

Al meer dan vijftig jaar slaan wetenschappers alarm over de verstrekkende gevolgen van de verbranding van fossiele grondstoffen op het klimaat. Als er geen actie wordt ondernomen, zullen de consequenties ingrijpend zijn. Ondanks deze urgentie, blijft de CO2-uitstoot stijgen en zien we de temperaturen toenemen. Hoewel er grote wetenschappelijke consensus bestaat over het feit dat klimaatverandering wordt veroorzaakt door de verbranding van fossiele grondstoffen,(1) lijkt (nog) niet iedereen het gevaar hiervan te zien. Ondanks dat de voorspelde gevolgen van klimaatontwrichting binnen afzienbare tijd zichtbaar zullen worden, wordt er dan ook nog steeds op te kleine schaal gereageerd om significantie impact hebben(2,3). Hoewel klimaatontwrichting en de gevolgen hiervan vaak beschreven worden als een van de grootste uitdagingen van deze tijd, lijkt de tijd om deze uitdaging aan te gaan door onze handen te glippen. Ook bij mensen die erkennen dat het handelen van de mensheid klimaatontwrichting veroorzaakt, blijven ‘’klimaatvriendelijke’’ acties vaak uit. Om beter te begrijpen hoe we dit gebrek aan actie kunnen plaatsen én kunnen doorbreken, beschrijft deze maatregel allereerst het probleem van deze passiviteit en benoemt het aandachtspunten om deze passiviteit te doorbreken.

Passiviteit ondanks realiteit

Vrijwel iedereen erkent tegenwoordig dat klimaatverandering bestaat, hoewel er een groep blijft bestaan die sceptisch staat tegenover het aandeel van de mens hierin. Toch zullen de meeste mensen in Nederland onderschrijven dat ons handelen leidt tot klimaatontwrichting en klimaatverandering. Het verschil tussen deze klimaatsceptici enerzijds en de groep die het aandeel van de mens ten opzichte van klimaatontwrichting wel erkent anderzijds lijkt op het eerste gezicht groot.  Het verschil wordt echter al veel kleiner als je het draagvlak voor concreet beleid meeneemt. In andere woorden, of iemand het effect van menselijk handelen op klimaatverandering erkent of hier sceptisch tegenover staat, vertelt weinig over hun motivatie om hun acties meer milieuvriendelijk te maken. De meeste mensen zullen wel instemmen met klimaatvriendelijker beleid, totdat zij hier zelf hier ook wat voor moeten laten. Verschillen tussen mensen die op het eerste gezicht groot leken, worden dan veel kleiner.(4) Het lijkt er dus op dat de meeste mensen wel op verstandsniveau voelen dat klimaatontwrichting ertoe doet, maar de knoop in hun maag blijft uit. Ofwel: ze zijn minder bereid om daadwerkelijk iets op te offeren om het klimaat te beschermen.(5) Onderzoek laat zien dat zelfs als mensen zien dat klimaatontwrichting voornamelijk komt door ons handelen, ze tegelijkertijd geloven dat dit weinig invloed zal hebben op hun directe leefomgeving of de wereld.(6) Dit helpt natuurlijk niet mee als het gaat om concrete, daadkrachtige actie om het tij wat betreft klimaatontwrichting te keren.

Passiviteit doorbreken: oplossingen

Om het gat tussen het erkennen van klimaatverandering enerzijds en passiviteit ten opzichte van eigen acties anderzijds te dichten, moet er dus wat veranderen. Want natuurlijk willen we met z’n allen deze uitdaging wel oplossen, maar lukt het ons blijkbaar af en toe nog niet zo goed. Wat is nu de beste manier? Onderzoek laat zien dat er drie punten zijn waar we naar kunnen kijken.

1. Optimistische versus pessimistische boodschap

Net zolang als boodschappen rondom klimaatverandering de wereld in worden verstuurd, bestaat de discussie op welke manier dit het beste kan. Vaak wordt gevreesd dat de traditionelere manier, die gericht is op het creëren van angst en zorg rondom klimaatverandering, mensen in een soort passieve staat van hopeloosheid brengt.(7,8) Als mensen geconfronteerd worden met de afschrikwekkende realiteit van klimaatverandering,(9,10) maar weinig tot geen mogelijkheden hebben hier actie op te ondernemen, zouden zij als het ware in een ontkenningsmodus belanden. Op deze manier kunnen ze zich beschermen tegen de realiteit van klimaatontwrichting Recentelijk is er dan ook meer aandacht voor positieve boodschappen rondom klimaatverandering die meer gericht zijn op optimisme en het vieren van overwinningen.(11,12) Het bewijs dat mensen van een meer negatief ingestoken boodschap in een zelfbeschermingsmodus zouden belanden is echter klein, evenals het bewijs dat positieve boodschappen veel beter zouden werken. Wat werkt dan wel? Vrijwel iedereen wil dat het klimaatvraagstuk wordt opgelost, maar zelf iets opofferen blijkt lastig. Hoewel optimistische boodschappen goed voelen, kunnen zij er ook voor zorgen dat mensen het gevoel krijgen dat een extra stap niet nodig is, terwijl dit wel het geval is. De waarheid ligt hier waarschijnlijk ergens in het midden: de realiteit en gevolgen van klimaatontwrichting mogen benadrukt worden, maar het is belangrijk dat zij gepaard gaan met concrete mogelijkheden voor actie. Zo blijkt de urgentie van het klimaatvraagstuk benadrukt en zullen mensen niet snel in de beruchte ontkenningsmodus belanden.(13)

2. Gebruik de ‘’inner-circle’’

Uit onderzoek weten we dat mensen geneigd zijn om boodschappen vanuit de groep waar zij bij horen eerder aan te nemen dan boodschappen die ze ontvangen van mensen buiten die groep. Dat is voor de meeste mensen wel herkenbaar: je bent waarschijnlijk eerder geneigd iets van een goede vriend aan te nemen dan van je nicht die je maar één keer per jaar op de verjaardag van je oma spreekt.(14) Dit heeft er mee te maken dat we geneigd zijn om te denken dat deze ‘’insiders’’, zoals een goede vriend, jouw belang op het oog heeft.(15) Het is dus belangrijk om niet alleen na te denken over wat er gezegd wordt over klimaatontwrichting, maar ook over wie deze boodschap brengt. Ben jij diegene die anderen probeert te overtuigen betere keuzes te maken voor het klimaat? Dan is het ook goed om te kijken naar jouw positie. Wellicht heb je het idee dat jij behoorlijk neutraal bent, maar voor de ontvanger kun jij misschien wel een als ‘’greenie’’ gezien worden, waardoor de kracht van de boodschap verloren gaat – ondanks de goede argumenten die je hebt. Zoek daarom naar gelijkgestemden in de gemeenschap waar jij je boodschap wilt overbrengen en laat hen jouw boodschap brengen!(16)

3. Maak gebruik van de macht van sociale normen

Wat we beschouwen als geaccepteerd gedrag, de heersende sociale norm, heeft een grote impact op hoe wij ons gedragen. Zonder dat we het doorhebben of misschien willen, beïnvloeden normen ons gedrag. Als klimaatvriendelijk gedrag wordt gezien als wenselijk in onze sociale groep, zijn we dan ook eerder geneigd om ons klimaatvriendelijker te gedragen.(17) Hoe kunnen we wenselijk gedrag dat klimaatontwrichting tegengaat het beste communiceren? Uit onderzoek blijkt dat we hierbij het beste communiceren op een manier die duidelijk maakt dat (1) de meeste mensen hun gedrag al aanpassen, (2) overeenstemming rondom deze normen communiceren en (3) benadrukken dat klimaatvriendelijk gedrag gewaardeerd wordt én men steeds meer in de richting gaat van meer klimaatvriendelijk gedrag.(18)

Concreet kan dit er dan zo uit zien:
Beter niet: ‘’Nog te weinig mensen zijn overgestapt naar groene stroom.’’
Liever wel: ‘’De meeste mensen zijn al overgestapt naar groene stroom, u toch ook?’’

Beter niet: ‘’Hoewel de meeste mensen het niet direct met deze overstap eens zullen zijn…’’
Liever wel: ‘’De meeste mensen staan dan ook achter deze overstap!’’

2. Gebruik de ‘’inner-circle’’

Samen nadenken over hoe ons gedrag klimaatontwrichting veroorzaakt maar ook wat we kunnen doen om dit te voorkomen kan leiden tot meer samenhorigheid. Samen je zorgen rondom klimaatontwrichting delen biedt ook ruimte om samen te kijken hoe je deze zorgen kan omzetten in doelgerichte actie! Dit zou zelfs kunnen leiden tot nieuwe initiatieven, maatregelen en oplossingen die we kunnen inzetten om klimaatontwrichting tegen te gaan.

Bronnen

  1. Cook, J., Oreskes, N., Doran, P.T., Anderegg, W.R.L., Verheggen, B., Maibach, E.W., … Rice, K. (2016). Consensus on consensus: A synthesis of consensus estimates on human-caused global warming. Environmental Research Letters, 11, 048002.
  2. IPCC. (2018). Summary for policymakers. In V. Masson-Delmotte, P. Zhai, H. O. Portner, D. Roberts, ¨ J. Skea, & P. R. Shukla (Eds.), Global warming of 1.5°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty (32 pp). Geneva, Switzerland: World Meteorological Organization.
  3. Hornsey, M.J. & Fielding, K.S. (2019). Understanding (and Reducing) Inaction on Climate Change. Social Issues and Policy Review, 1-33.
  4. Hornsey, M. J., & Fielding, K. S. (2016). A cautionary note about messages of hope: Focusing on progress in reducing carbon emissions weakens mitigation motivation. Global Environmental Change, 39, 26–34.
  5. Hornsey, M.J. & Fielding, K.S. (2019). Understanding (and Reducing) Inaction on Climate Change. Social Issues and Policy Review, 1-33.
  6. Poortinga, W., Spence, A., Whitmarsh, L., Capstick, S., & Pidgeon, N. F. (2011). Uncertain climate: An investigation into public scepticism about anthropogenic climate change. Global Environmental Change, 21(3), 1015–1024.
  7. Hart, P. S., & Feldman, L. (2014). Threat without efficacy? Climate change on U.S. Network news. Science Communication, 36, 325–351.
  8. O’Neill, S., & Nicholson-Cole, S. (2009). “Fear won’t do it”: Promoting positive engagement with climate change through visual and iconic representations. Science Communication, 30, 355– 379
  9. Rogers, R. W. (1983). Cognitive and physiological processes in fear appeals and attitude change: A revised theory of protection motivation. In J. Cacioppo & R. Petty (Eds.), Social psychophysiology (pp. 153–177). New York: Guilford Press.
  10. Witte, K. (1992). Putting the fear back into fear appeals: The extended parallel process model. Communication Monographs, 59, 329–349.
  11. Moser, S. C. (2016). Reflections on climate change communication research and practice in the second decade of the 21st Century: What more is there to say? WIREs Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 7, 345–369.
  12. Stern, P. C. (2012). Fear and hope in climate messages. Nature Climate Change, 2, 572–573.
  13. Hornsey, M.J. & Fielding, K.S. (2019). Understanding (and Reducing) Inaction on Climate Change. Social Issues and Policy Review, 1-33.
  14. Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations (pp. 33–37). Monterey, CA: Brooks/Cole.
  15. Tanis, M., & Postmes, T. (2005). A social identity approach to trust: Interpersonal perception, group membership and trusting behaviour. European Journal of Social Psychology, 35, 413–424.
  16. Hornsey, M.J. & Fielding, K.S. (2019). Understanding (and Reducing) Inaction on Climate Change. Social Issues and Policy Review, 1-33.
  17. de Vries, G. (2020). Public communication as a tool to implement environmental policies. Social Issues and Policy Review.
  18. Hornsey, M.J. & Fielding, K.S. (2019). Understanding (and Reducing) Inaction on Climate Change. Social Issues and Policy Review, 1-33.

 

Back To Top
Feedback
Feedback
Suggesties? Laat het ons weten!
Volgende
Laat je e-mailadres achter. (niet verplicht)
Terug
Verzend
Dank voor je feedback!