skip to Main Content
contact@klimaatschap.org

Introductie

Zeewier heeft heel veel potentie. Zo kan het bijvoorbeeld bijdragen aan het opnemen van CO2 uit de atmosfeer.

Auteurs

Wanyta van Son

Document

Versie 1.0
Datum 23 april 2021

Introductie en kerncijfers

Waar we het eerst nog hadden over klimaatverandering, spreken we tegenwoordig over een klimaatnoodtoestand1 en de grootste bijdrager aan deze crisis is de mens. De emissie van broeikasgassen is door de industriële revolutie enorm toegenomen, met name door het gebruik van fossiele brandstoffen en het omzetten van land, met name van bossen naar wei- en akkerlanden5. In de periode van 2012 tot en met 2019 is de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen gestegen met 1,1% tot 52,4 gigaton CO2-equivalenten. Inclusief een schatting van de uitstoot door verandering van landgebruik (geschat op 5,0 gigaton CO2-equivalenten), kwam de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen in 2019 neer op 57,4 gigaton CO2-equivalenten 14. De emissie van broeikasgassen is de grootste oorzaak van de opwarming van de aarde. Dit zorgt voor allerlei problemen, zoals het stijgen van de zeespiegel, droogte, verzuring van oceanen, het afsterven van koraalriffen en hittegolven 3; 4. Daarnaast hebben hoge CO2-concentraties in de atmosfeer ook een negatieve impact op dieren, ecosystemen, de mens en gezondheid, infrastructuur en de economie 19.

Hoeveel draagt Nederland hieraan bij? In 2019 was de uitstoot in Nederland gelijk aan 184 megaton CO2-equivalenten 14. De volgende sectoren leveren de grootste bijdrage aan de uitstoot van broeikasgassen: industrie (31%), elektriciteit (23%), mobiliteit (19%), landbouw (14%) en gebouwde omgeving (13%). Ook in Nederland is het verbranden van fossiele brandstoffen de grootste oorzaak van de hoge uitstoot van broeikasgassen.14 Met een uitstoot van 184 megaton CO2-equivalenten draagt Nederland slechts 0,32% bij aan de totale emissies van 57,4 gigaton CO2-equivalenten. Hoewel dit niet veel lijkt, dragen we in Nederland per persoon ongeveer twee tot drie keer zoveel bij aan de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen dan de gemiddelde wereldburger 21. Met de ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn, zullen er nog veel maatregelen getroffen moeten worden om zowel de CO2-uitstoot te reduceren als meer CO2 op te nemen uit de atmosfeer. Een gedeeltelijke oplossing met veel potentie voor CO2-opname die hier zal worden besproken is het kweken en vervolgens laten afzinken van zeewier

Zeewier: Het Groene Goud?

Zeewier heeft heel veel potentie. Zo kan het bijvoorbeeld bijdragen aan het opnemen van CO2 uit de atmosfeer, vervangen van eiwit uit (dierlijke) producten, verminderen van het gebruik van landbouwgrond, en opwekken van groene energie (biogas of waterstof) 15. We focussen ons hier op de opname en opslag van CO2 door zeewier en de potentie daarvan in de Nederlandse wateren.

De CO2 die we uitstoten door het verbranden van fossiele brandstoffen, zoals olie, gas en kolen, komt niet alleen in de atmosfeer terecht, maar ook in de zeeën. Naar schatting bevindt ruim 50% van alle CO2 zich in onze oceanen. Uit onderzoek blijkt ook dat een kwart van de CO2 die vrijkomt door het verbranden van fossiele brandstoffen en het omzetten van natuur in landbouwgrond geabsorbeerd wordt door oceanen. Oceanen slaan zo 50 keer meer CO2 op dan de atmosfeer en 20 keer meer dan planten op het vasteland. Krill, plankton en zeewier spelen hierbij een grote rol7. Te hoge concentraties CO2 in de oceanen leveren echter ook problemen op, zoals verzuring, opwarming van de zee en zuurstofverlies, waardoor gebieden ontstaan waar geen leven voorkomt 7. Een mogelijke oplossing om te hoge concentraties van CO2 in de oceaan te voorkomen en meer CO2 uit de atmosfeer op te nemen is zeewierteelt. Zeewier is een van de snelst groeiende planten op aarde, wat betekent dat het heel snel, heel veel CO2 opneemt. Bovendien is er geen landoppervlak, zoetwater en meststof voor nodig 2. “Tien ton nat zeewier staat gelijk aan één ton opgenomen CO2. Op één hectare kun je zo’n honderdvijftig ton zeewier kweken. Per hectare kun je dus vijftien ton CO2 uit de lucht halen, per vierkante kilometer is dat vijftienhonderd ton. Als je kijkt naar het totaaloppervlak van de oceanen is dat net zoiets als een pixel in een afbeelding”, zegt Wouters, een van de weinige Nederlandse zeewierboeren, in een artikel geschreven door Rotman (2019, p. 23). Het gaat hierbij om een jaarlijkse opname bij het optimaal benutten van de oppervlakte. Als je het volgroeide zeewier vervolgens af laat zinken naar de bodem, zal het daar honderden tot duizenden jaren blijven liggen 22. Dit gebeurt op twee manieren. Aan de ene kant wordt koolstof opgeslagen in de schelpen van kleine organismen in de zee die het zeewier eten. Aan de andere kant wordt het zeewier op de zeebodem begraven door zand en sedimenten, waardoor de koolstof opgeslagen wordt in de aarde20. Zo gaat het zeewier dus niet rotten en kan het niet per ongeluk weer vrijkomen in de oceaan. Daarnaast kan het zeewier omgezet worden in verantwoord, bio-based bouwmateriaal of in biomassa of grondstoffen. Zo kan er met zeewier op verschillende manieren een “Carbon Sink” gecreëerd worden2.

Stand van zaken

Zeewierteelt in de Nederlandse Noordzee heeft veel potentie door een overschot aan voedingsstoffen in de Noordzee 10. Er is in Nederland ook al een aantal kleinschalige zeewierboerderijen te vinden, namelijk:

Het is niet helemaal duidelijk hoe groot de oppervlakte waarop zeewier wordt gekweekt is en hoe groot de productie is van bovenstaande zeewierboerderijen, maar het lijkt dat de meeste nog slechts op een klein oppervlak opereren. Hoewel de meeste zeewierboerderijen zeewier telen voor consumptie doeleinden, wordt er ook veel geëxperimenteerd, onder andere in de Noordzeeboerderij. Bovendien wordt zeewierteelt in Nederland gestimuleerd door de overheid. Zo heeft de overheid sinds april 2017 voor de opvolgende 4 jaren onder andere 5 miljoen euro in het innovatieprogramma “Seaweed for Food and Feed”, opgezet door een organisatie die streeft naar de ontwikkeling van duurzame zeewierteelt voor humane en dierlijke voeding, gestopt11.

Wat betreft het af laten zinken van volgroeid zeewier naar de oceaanbodem om zo CO2 permanent op te slaan, gebeurt er nog helemaal niets binnen Nederland. Om de CO2-concentratie in de atmosfeer te reduceren is het echter belangrijk om, naast de uitstoot van CO2 te reduceren, ook innovatieve manieren te vinden om CO2 op te nemen uit de atmosfeer.

Mogelijk effect

Momenteel gebeurt er in Nederland nog niet zoveel omtrent het permanent opslaan van CO2 in zeewier en draagt Nederland met een uitstoot van 184 megaton CO2 met 0,32% bij aan de globale CO2-uitstoot. In een realistisch scenario is 40.000 hectare van de Noordzee beschikbaar voor zeewierteelt 12. Figuur 1 laat kansrijke gebieden voor zeewierteelt zien in de Nederlandse Noordzee, waaruit blijkt dat vooral offshore gebieden geschikt zijn12. Wanneer dit hele gebied optimaal gebruikt wordt voor zeewierteelt, kan er 0,6 megaton CO2 per jaar worden opgenomen. In een optimistischer scenario, waarbij 1.4 miljoen hectare van de Noordzee optimaal benut wordt voor zeewierteelt16, kan er maar liefst 21 megaton CO2 per jaar worden opgenomen. Voor deze getallen moet wel al het zeewier dat geteeld wordt naar de bodem afzinken en dat zou economisch niet erg rendabel zijn. Het is aannemelijk dat een groot deel van de zeewierteelt gebruikt zal worden voor andere doeleinden, zoals voedsel, veevoer of groene energie. Zelfs als slechts 10% van de zeewierteelt afzinkt naar de bodem, wordt er in een realistisch scenario 0,06 megaton CO2 per jaar opgenomen en in een optimistisch scenario 2,1 megaton CO2. Volgens het huidige Rijksklimaatbeleid moet Nederland per jaar 6 megaton CO2 minder uitstoten. Wanneer we uitgaan van het optimistische scenario waarbij 2,1 megaton CO2 wordt opgenomen, draagt dit al met 35% mee aan het bereiken van dit doel.

Figuur 1 | Kansrijke gebieden voor zeewierteelt in de Nederlandse Noordzee

Afbeelding ontbreekt

De aangeleverde afbeelding wacht op goedkeuring voor publicatie.

Meekoppelkansen

Zeewierteelt kan voor verschillende doeleinden worden gebruikt en kan ook meervoudig worden toegepast. Zo kan zeewierteelt bijdragen aan het tegengaan van oceaanverzuring en het versterken van ecosystemen en biodiversiteit op zee2. Onderzoek heeft aangetoond dat zeewiervelden belangrijk zijn voor het bevorderen en in stand houden van de biodiversiteit en een positieve invloed hebben op de productiviteit van ecosystemen en het voedselweb. Ook draag het bij aan kustbescherming en culturele diensten, zoals toerisme. Echter, met grootschalige productie moet er op gelet worden dat de zeewierteelt de nutriëntenkringloop in de zee niet verstoort, wat neen negatieve impact kan hebben op het leven in de oceaan. Dit kan worden voorkomen door extra nutriënten op gecontroleerde manier toe te voegen aan het water1. Bovendien kan zeewierteelt op een meervoudige manier worden toegepast, door het te combineren met windparken of zonnepanelen en mossel- en oesterteelt23.

Figuur 2 | De verschillende toepassingen van zeewier (Bron: Zeewier – WUR).

Kanttekeningen en discussie

Zeewier kan ook op andere gebieden worden ingezet. Zo kan zeewierteelt de hele wereld van eiwitten voorzien in een gebied dat twee keer zo groot is als Portugal17, kan het verwerkt worden in de productie van veevoer, waardoor de methaanuitstoot van koeien met ongeveer 80% verminderd kan worden18 of kan het gebruikt worden voor de productie van bio-plastics en groene energie (biogas) 8;17. Dit kan allemaal klimaatneutraal, dus zonder bijkomende CO2-uitstoot, gebeuren6. Door het hoge eiwitgehalte van zeewier, zou het bijvoorbeeld soja kunnen vervangen of dierlijke producten. Dit laatste is dan wel afhankelijk van de mens en of deze ervoor openstaan om vlees- en visproducten te vervangen voor zeewierproducten. Hoewel het opgeslagen CO2 weer vrijkomt in de atmosfeer wanneer zeewier gegeten wordt, ligt de potentie hem in het vervangen van bepaalde producten en daarmee het verlagen van emissies van bijvoorbeeld sojaplantages en andere landbouwpraktijken die relatief meer uitstoten.

Hoewel zeewier dus heel veel potentie biedt voor verschillende sectoren, staat zeewierteelt in Nederland nog in de startfase. Er is nog veel onderzoek nodig naar de economische haalbaarheid van zeewierteelt in Nederland, vooral op grote schaal. Ook moet er meer onderzoek gedaan worden naar de duurzaamheid en ecologische effecten van grootschalige zeewierteelt. Een monocultuur – de grootschalige teelt van één soort gewas – kan bijvoorbeeld schadelijke effecten hebben op ecosystemen door het verspreiden van ziekten. Daarnaast zouden er gunstige effecten van zeewier op de gezondheid van de mens zijn, maar die zijn tot nu toe nog niet bewezen9. Daar moet dus ook meer onderzoek naar gedaan worden als zeewier op grote schaal in voedsel verwerkt zou worden. Bovendien moet er ook goed gekeken worden naar de verschillende soorten zeewier en de voor- en nadelen van elke soort. Hoewel het concept dus veelbelovend is, vereist het nog wat praktijkonderzoek om antwoord te kunnen geven op de vraag of zeewierteelt de toekomst heeft. Het lijkt mij wel zo veelbelovend dat ik diverse proefboerderijen zou willen gaan opstarten.

Literatuurlijst

1. van den Burg, S. W. K., Jak, R. G., Smits, M. J. W., de Blaeij, A. T., Rood, T., & Blanken, H. (2016). Zeewier en
natuurlijk kapitaal: kansen voor een biobased economy (No. 2016-049). LEI Wageningen UR. Geraadpleegd van: Zeewier en natuurlijk kapitaal – WUR

2. Climate Cleanup. (2019). The Seaweed Company. Opgehaald van:
The seaweed company

3′ van Dorland, R., & Strengers, B. (2013). CO2 en klimaat. Opgehaald van KNMI:
CO2 en klimaat zenit PDF

4. Frieler, K., Meinshausen, M., Golly, A., Mengel, M., Lebek, K., Donner, S. D., & Hoegh-Guldberg, O. (2013).
Limiting global warming to 2 C is unlikely to save most coral reefs. Nature Climate Change, 3(2), 165-170.

5. Global Carbon Atlas. (z.d.). Outreach | Global Carbon Atlas. Opgehaald van: Outreach | Global Carbon Atlas

6. Green, S. (2018). Zeewier en CO2. Sea Green. Opgehaald van: Zeewier en CO2

7. Laffoley, D., Baxter, J. M., Thevenon, F. and Oliver, J. (editors). (2014). The Significance and Management of
Natural Carbon Stores in the Open Ocean. Full report. Gland, Switzerland: IUCN. 124 pp.

8. van Leeuwen, R. (2019). De belofte van zeewier. Zomertijd Weekendmagazine. Opgehaald van:
HMC#VRIJ#10-08-2019#LDN#1#ZT_Feature.1#3#r.van.leeuwen (website-files.com)

9. Löwik, M. (2019). Is er toekomst voor Nederlands zeewier? Vork. Opgehaald van:
Is er toekomst voor Nederlands zeewier

10. Natuur & Milieu. (2019). Zeewier kan 5,6 miljoen legkippen vervangen in 2030. Opgehaald van:
Zeewier kan 5,6 miljoen legkippen vervangen in 2030 | Natuur & Milieu (natuurenmilieu.nl

11. Natuurmonumenten. (z.d.). Zeewierteelt. Opgehaald van: Zeewierteelt | Natuurmonumenten

12. Noordzeeboerderij. (2017). Aquacultuur Atlas – Zeewier. Stichting Noordzeeboerderij. Geraadpleegd van:
Aquacultuur atlas zeewier pdf (12)

13. Olivier, J. G. J., & Peters, J. A. H. W. (2020). Trends in global CO2 and total greenhouse gas emissions: 2020
report. PBL Netherlands Environmental Assessment Agency, The Hague.

14. PBL (Planbureau voor de Leefomgeving). (2020). Klimaat- en Energieverkenning 2020. Geraadpleegd van:
Klimaat en energieverkenning 2020

15. Ramaker, R., Brandenburg, W. A., & Wald, J. (2015). Zeewier voor de toekomst. Resource: weekblad voor
Wageningen UR, 10(1), 12-15.

16. Rijksuniversiteit Groningen. (2019). Hoeveel voedingstoffen onttrekt grootschalige zeewierteelt aan de
Noordzee? Opgehaald van: Hoeveel voedingstoffen onttrekt grootschalige zeewierteelt aan de Noordzee? | Nieuwsberichten | Rijksuniversiteit Groningen (rug.nl)

17. Rotman, E. (2019). Het groene goud: 3x zeewier. Duurzaam Bedrijfsleven. Opgehaald van:

18. Seijlhouwer, M. (2021). Zorgt zeewier voor milieuvriendelijke koeien? Change Inc. Geraardpleegd van:
Zeewier koeien uitstoot

19. Sondak, C. F., Ang, P. O., Beardall, J., Bellgrove, A., Boo, S. M., Gerung, G. S., … & Chung, I. K. (2017). Carbon
dioxide mitigation potential of seaweed aquaculture beds (SABs). Journal of Applied Phycology, 29(5), 2363-2373.

20. Ucleulet Aquarium. (2020). KELP FOR CLIMATE – HOW SINKING SEAWEEDS ARE TAKING DOWN CARBON. Ucluelet
Aquarium. Geraadpleegd van: Kelp for climate how sinking seaweeds are taking down carbon

21. van Weele, M., & Ronda, R. (2018). KNMI – Klimaat op de lokale agenda. KNMI. Opgehaald van:
KNMI – Klimaat op de lokale agenda

22. Woody, T. (2019). ‘Zeewierbossen’ kunnen helpen tegen klimaatverandering. National Geographic. Opgehaald
van: ‘Zeewierbossen’ kunnen helpen tegen klimaatverandering | National Geographic

23 WUR (Wageningen University & Research). (z.d.). Seaweed farming in wind farms. WUR. Opgehaald van:
Seaweed farming in wind farms

Back To Top
Feedback
Feedback
Suggesties? Laat het ons weten!
Volgende
Laat je e-mailadres achter. (niet verplicht)
Terug
Verzend
Dank voor je feedback!